Yasalarımızda ifade edilen iş kanunları sayıca birden fazladır. Genel olarak iş kanunu kapsamı aşağıdaki gibidir.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 1. maddesinin ilk fıkrasında yasanın amacının, işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemesi olduğu belirtilmiştir. Maddenin 2. fıkrasında ise yasanın, 4. üncü maddedeki istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine ve işçilerine, faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanacağı belirtilmiştir.

Yasanın 4. maddesinde İş Kanunu’nun uygulanamayacağı işler belirtilmiştir.

Buna göre;

  • Deniz ve hava taşıma işlerinde,
  • 50’den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde veya işletmelerinde,
  • Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işlerinde,
  • Bir ailenin üyeleri ve 3. dereceye kadar (3. derece dahil) hısımları arasında dışarıdan başka birisi katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde,
  • Ev hizmetlerinde,
  • İş sağlığı ve güvenliği hükümleri saklı kalmak üzere çıraklar hakkında,
  • Sporcular hakkında,
  • Rehabilite edilenler hakkında,
  • 507 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Kanunu’nun 2. maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı işyerlerinde

İş Kanunu hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir.

Yine yasa maddelerinde;

  • Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karadan gemilere yapılan yükleme ve boşaltma işlerinde,
  • Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işlerde,
  • Tarım sanatları ile tarım aletleri,
  • Makine ve parçalarının yapıldığı atölye ve fabrikalarda görülen işlerde,
  • Tarım işletmelerinde yapılan yapı işlerinde,
  • Halkın faydalanmasına açık veya işyerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe işlerinde,
  • Deniz İş Kanunu kapsamına girmeyen ve tarım işlerinden sayılmayan denizlerde çalışan su ürünleri üreticileri ile ilgili işlerde

ise, İş Kanunu’nun uygulanacağı belirtilmiştir.

Aşağıda, İş Kanunu kapsamında olmayan çalışanlar ile bazı konularda bu kanun kapsamına tabi olanlar veya diğer yasal mevzuata göre çalışanlara uygulanacak hükümler özet halinde açıklanacaktır.